De magie van de televisiequiz

Theo Eerdmans in 'Je neemt er wat van mee'

Dat de Nederlandse televisiekijker enigszins nostalgisch en huiselijk is ingesteld, is het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid niet vreemd. Ons archief staat vol met tv-formules die al jarenlang meegaan of te pas en te onpas herhaald worden. Kijkcijfers bewijzen ook dat grote bevolkingsgroepen bereikt worden met “gezellige” formats waar de hele familie kan aanschuiven. Quizzen en spelshows behoren natuurlijk tot die categorie.  Niet met z’n allen rond het bordspel, maar meeleven met de deelnemers aan spelprogramma’s op de televisie: van ‘Een van de acht’ tot ‘Weekend miljonairs’, van ‘Per seconde wijzer’ tot de ‘Willem Ruis Lotto Show’. In 2011 – het jaar van 60 jaar televisie – zal de experience van Beeld en Geluid op zoek gaan naar het warme gevoel van huiselijkheid dat spelletjes en quizzen op televisie losmaken. Vanaf medio februari draait alles om 60 jaar Winnen en Verliezen in de quizstudio van de RetroQuizShow.

Kijkcijferkanon

Een televisiequiz heeft al jaren iets magisch. Talloze landgenoten hebben deelgenomen aan succesformules als ‘Wiekentkwis’, ‘Lingo’, ’1 Tegen 100′, ‘Per seconde wijzer’, ‘Twee voor twaalf’ of

Twee voor twaalf (1981)

‘Met het mes op tafel’. De presentatoren van quizzen of spelletjes kunnen zich verheugen in grote populariteit en in de programmering verdringen de formules zich om een mooie plek op de zender. In de 60-jarige historie van de Nederlandse televisie duurde het niet lang voordat de quiz een plek kreeg in de programmering. Volgens de geschiedschrijving waren ‘Alle negen goed’ en ‘Weest op uw hoede’ de eerste quizzen op de vaderlandse beeldbuis. Vele andere titels zouden nog volgen, in alle soorten en maten. Kennisquizzen, panelquizzen, grote spelshows met tribunes vol publiek en enorme geldprijzen, kleinere spelletjes met bescheiden prijzen. Altijd zat het publiek klaar voor een spannend spel: in 1969 keken ruim 6 miljoen mensen naar ‘Per seconde wijzer’ en een paar jaar later trok Mies Bouwman met ‘Een van de acht’ zelfs 7,6 miljoen kijkers. Later deed Mies dat met ‘Telebingo’ nog eens dunnetjes over: ruim 8 miljoen. In de jaren ’80 keken miljoenen kijkers naar de opdrachten die Willem Ruis, Ron Brandsteder en Ted de Braak hun kandidaten voorschotelden. Later zou Linda de Mol dat stokje van haar illustere voorgangers overnemen. Een goed televisiespelletje lijkt wel een gegarandeerd kijkcijferkanon.

Interactief

Een groot deel van die kijkcijferkanonnen liggen natuurlijk opgeslagen in het Beeld en Geluid-archief. Hoewel de omroep lang niet zuinig met hun programma’s zijn omgesprongen. Naar verluid heeft de KRO ergens nog een incomplete ‘Willem Ruis Show’ liggen en van de beroemde ‘Wiekentkwis’ (met Fred Oster!) is ook maar bar weinig bewaard gebleven. Toch vonden wij van de experience de combinatie van de 60e verjaardag van de televisie in Nederland en de rol van het fenomeen televisiequiz/spel daarin aanleiding genoeg om onze ‘blauwe zaal’ – de locatie voor tijdelijke tentoonstellingen – om te toveren in een heuse quizstudio. Nou ja, daar zijn we nu druk mee bezig. Opnieuw een flinke operatie, want er komt zoals gewoonlijk weer een boel bij kijken. Als ik me even beperk tot het werk van de research, dan vermaken mijn collega Wiet en ik ons kostelijk met het terugkijken van al die prachtige quizzen en spellen. Tot ons genoegen zijn ze bijna allemaal digitaal beschikbaar, waardoor ons werk iets makkelijker wordt. Dat mag ook wel, want de voorbereidingstijd is kort en het aanbod is overweldigend. Veel quizzen zijn inmiddels legendarisch en hebben een plekje in ons collectieve geheugen gekregen, maar er zijn ook bijzonder veel programma’s die in de vergetelheid zijn beland. Wie kent nog ‘Tik tak tor’ of ‘Teleraadsel’? Waarmee nog maar eens onderstreept wordt dat een goede quiz of een boeiend spel maken bepaald geen sinecure is. In het fascinerende boek ‘Licht uit, spot aan’ (citaat van Mies Bouwman) wordt een quizprofessor aangehaald die de magie van de quiz uitlegt: “De quiz is een uniek genre, spannender dan een misdaadserie. Bij een quiz weet je niet wie er gaat winnen. Een quiz is een beetje te vergelijken met een sportwedstrijd, alleen kun je daar thuis op de bank niet aan meedoen. De quiz was al interactief toen het woord nog niet eens bestond.” En daarom past dit unieke televisiegenre prachtige bij een bij uitstek interactieve media experience als de onze.

Winnen en verliezen

Wat kan de bezoeker vanaf medio februari verwachten? We kunnen natuurlijk niet te veel verklappen, maar de goede verstaander heeft al een aardig idee.  De RetroQuizShow is veel minder een tentoonstelling, meer een belevenis. Winnen en verliezen zijn de kernbegrippen en net als bij ‘Een van de acht’ of de ‘Showbizzquiz’ zal het concept de hele familie bekoren. Een bepaalde voorliefde voor spelletjes is natuurlijk een pre en – zoals wel vaker bij Beeld en Geluid – word je getrakteerd op nostalgie van de bovenste plank. Voorlopig hebben wij in de voorbereiding de nodige lol en proberen wij de magie van de televisiequiz te doorgronden. Toch raar als je jezelf betrapt op het meeleven met een man met een kerstboom of je verbaast over de erg moeilijke vragen die in een televisieprehistorie werden gesteld. En natuurlijk op de vaardigheden van de mensen die alles in goede banen moeten leiden. Tot slot een leestip mijnerzijds: de biografie van de helaas zo vroeg overleden Willem Ruis door Gijs Groenteman. U snapt dat Willem een prominente rol zal spelen in de RetroquizShow. Hieronder een staaltje van ‘s mans kunnen.

Tags: RetroQuizShow